सत्य

   प्रत्येक घटनेमागे, व्यक्तीमागे, प्रत्येक बोलण्या वागण्यामागे काहींना काही कारणं असतात. हो असतात. एक सत्य असते. जे कधी अंधारात लपलेले असतं नंतर ते झगझगीत लख्ख प्रकाशात दिसतं. हेच सत्य शोधण्यासाठी माणसाची बुद्धी, त्याच मन कधी कधी सैरभैर होतं.

सत्य म्हणजे नक्की काय? असा प्रश्न कोणी विचारला तर कोणी व्याख्या देऊ शकेल का ? आपण बोलतो ते सत्य, ऐकतो ते सत्य, पाहतो ते सत्य, मी सांगते ते कदाचित सत्य, कुणीतरी मला सांगेल ते सत्य. या गोंधळात नक्की सत्य म्हणजे काय ? कधीतरी असं ही वाटलं असेल, आपण ज्यावर विश्वास ठेवतो तेच सत्य किंवा कदाचित ते अर्ध सत्य किंवा असत्य असेल तर... हे सत्य असत्यच गणित सोडवायला ना एक छोटीशी गोष्ट आहे...

गोपाल वर्गातला जिज्ञासू मुलगा त्याला असेच जगावेगळे प्रश्न पडायचे आणि एकदा सुरू झाले की ते हनुमानाच्या शेपटी सारखे वाढतच जायचे. वर्गात झालेल्या छोट्याशा वादावरून त्याच्या पी टी च्या बाईंनी त्याला प्रश्न विचारला " तू खरं बोलतोय ना ?" त्यावर तो " होय मॅडम, तुम्हाला खरं वाटत नाही का " एवढं बोलला. जवळपास तासभर खरं काय झालेलं ते शोधण्यात गेला आणि वाद सुटला. गोपाल ची चूक नव्हती हे शेवटी समोर आले.

तास झाल्यावर त्याने येऊन बाईंना विचारलं " खरं म्हणजे नक्की काय बाई? मी खरं बोललो तरी ते खर वाटत नाही ...मग खरं म्हणजे नक्की काय ? " तेव्हा बाईंनी सांगितलं " खरं म्हणजे सत्य, जे कोणी बदलू शकत नाही " त्यावर त्याचे परत प्रति प्रश्न सुरू झाले " पण ते बदलत नाही म्हणून सत्य असे का ? त्याच प्रश्नाला घेऊन गोपाल शाळेत पूर्ण दिवस बसला. खेळाच्या तासाला ही त्याचा तोच प्रश्नार्थक चेहरा पाहिला. म्हणून जवळ बोलवून त्याला काय झालं म्हणून बाईंनी विचारपूस केली. "एव्हढ्याशा मेंदूमध्ये कसले बर प्रश्न पडतात गोप्या सांग ? "

गोप्या तिथे पुन्हा सुरू " सत्य म्हणजे नक्की काय बाई तुम्ही अजून मला याच नीटसे उत्तर दिले नाही. " " अरे एवढेच ना , तो बघ सूर्य कुठे उगवतो सांग बरं... आणि कुठे मावळतो ? " "पूर्वेला उगवतो आणि पश्चिमेला मावळतो. " गोपालने शहाण्या बाळासारखं उत्तर दिलं ” हो…बरोबर म्हणजे नेहमी सूर्य पूर्वेला उगवतो आणि हे कोणी बदलू शकत नाही म्हणजे ते सत्य आहे. " पुन्हा एक त्याच्याकडून प्रश्न " पूर्व दिशा हीच कशावरून ? बाईंना कळेना आता गोपाल ला कसे सांगावे. तात्पुरती त्या प्रश्नातून सुटका करण्यासाठी बाईंनी " उद्या सांगते " म्हणले.

दुसऱ्या दिवशीच्या पी टी च्या तासाची गोपाल वाट पाहत होता. उत्कंठा शिगेला पोहोचली होती. आणि गोपाल ही उत्साहात उत्तर ऐकायला समोर हजर. बाई आल्या सगळ्यांना नेहमीप्रमाणे मैदानावर घेऊन गेल्या. फुलपाखरासारखी मुलं सगळ्या मैदानात उडायला लागली. किलबिलाट करायला लागली. गोपाल फक्त एक संधी शोधत होता बाईंना गाठण्याची. नेमका तेव्हाच खेळता खेळता तो पडला. गुडघ्याला आणि पायाला बरेच ठिकाणी खरचटले होते. तात्काळ त्याला पाणी देऊन मलमपट्टी करण्यासाठी वर्गात आणले. वर्गात आल्यावर त्याचे रडणे थांबले. मलमपट्टी करताना त्याला होणाऱ्या वेदना बाईंना त्याच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होत्या. त्याला शांत करत करतच बाई त्याला सांगू लागल्या. " गोपाल तुझ्या प्रश्नाचे उत्तर सांगू, तुझी जखम मला दिसते, त्यातून वाहणारे रक्त ही मला दिसते. पण तुला आता होणाऱ्या वेदना खरं तर मला दिसत नाही ते फक्त तुला जाणवते तू मलम लावताना ही झोंबल्यावर मुसु मुसु रडतोस पण तुझ्या रडण्यामागचे कारण मला कळणार नाही. तुझी जखम किंवा रडणे खरेच आहे पण त्यामागे असलेले कारण मात्र तुलाच माहिती आहे. कोणीही कितीही नाकारले तरी ते सत्य तुझ्या मनाला माहिती आहे. ते कधी ना कधी जगाला स्वीकारावे लागतेच आणि म्हणून पडल्यावर सगळ्यात आधी तू ते स्वीकारले आणि नंतर ते सगळ्यांना कळले. " गोपालला अजून ही जे सांगायचे होते ते कळले की नाही हे ही बाईंसाठी कोडे होते.

बाईंनी हसत हसत त्याच्या डोक्यावरून हात फिरवून त्याला म्हणले " हे बघ गोपाल, तूला झालेली जखम काय किंवा त्याच्यामुळे तुझ्या डोळ्यात येणारे अश्रू यातलं सत्य काय माहिती आहे. तुला लागल्यानंतर आणि त्यावर औषध लावताना तुला झालेल्या वेदना. तू सोसलेल्या कळा, ज्या फक्त तू अनुभवल्यास. कितीही मला सांगितले तरीही हे सत्य फक्त तुला माहीत आहे. ते तुला माहिती असेल आणि तुझ्या त्या वेदनेला. बाकी कोणाला ही नाही. तेव्हा सत्य काय हे शोधत बसू नकोस ते तू अनुभवतोस आणि जे तुझ्या जवळ आहे तेच सत्य. कळलं का गोप्या. आणि दगड मातीतून ही आपल्याला सत्य काय हे शिकता आलं. हे कधीही विसरू नकोस. " गोपालला सत्य म्हणजे काय सांगता सांगता बरेच काही सांगितले. जग असेच असते नाही का...आभासी ...काल्पनिक ...प्रथम दर्शनी न कळणारे. पण त्यामागचे सत्य खरंच हे आहे का ? आपण ते अनुभवले आहे का ? आपल्याही आयुष्यात सत्य काय हे शिकवायला ...समजवायला दगड धोंडे येतातच की... पण मग तेव्हा आपल्यातला मास्तर आपल्याला काय म्हणतो तेव्हा आपण ते कान देऊन ऐकलंय का...?